Annulatie
Door een beroep tot vernietiging of annulatie van een bestuursbeslissing in te stellen beoogt de verzoekende partij deze beslissing uit de rechtsorde te doen verwijderen, dat wil zeggen dat de gevolgen van die beslissing zowel voor het verleden als voor de toekomst ongedaan worden gemaakt. Er wordt naar gestreefd een dergelijke zaak in ongeveer 18 maanden af te handelen.
De annulatieprocedure bij de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State verloopt in twee fasen: een schriftelijke en een mondelinge fase.
1. De schriftelijke fase
De persoon die het beroep instelt, wordt de 'verzoekende partij' genoemd. Haar verzoekschrift wordt door de griffie van de afdeling Bestuursrechtspraak op de rol ingeschreven. De verzoekende partij moet de rolrechten betalen, anders wordt het beroep van de rol afgevoerd en niet behandeld.
Het verzoekschrift wordt vervolgens doorgestuurd:
naar de overheid die de aangevochten beslissing heeft genomen - die wordt de 'verwerende partij' genoemd;
in voorkomend geval naar derden met een belang (bijvoorbeeld de begunstigde van de bestreden beslissing), die in de procedure kunnen tussenkomen om de wettigheid van de beslissing te verdedigen of te betwisten – die derden worden 'tussenkomende partijen' genoemd.
De verwerende partij dient dan een memorie van antwoord in. Ze moet bovendien een administratief dossier overmaken met de essentiële documenten die tot het nemen van de bestreden beslissing hebben geleid. De derde-belanghebbende kan een verzoek tot tussenkomst indienen. De verzoekende partij moet vervolgens een memorie van wederantwoord indienen waarmee zij reageert op de memorie van antwoord van de verwerende partij en op de eventuele tussenkomst van een derde-belanghebbende.
2. Onderzoek van het dossier door de auditeur
Wanneer de schriftelijke uitwisseling van de memories is afgerond, onderzoekt een auditeur van de Raad van State het dossier. De auditeur kan bijkomende vragen stellen aan de partijen en hun vragen extra stukken voor te leggen. Op grond van alle gegevens die door de partijen zijn meegedeeld, stelt de auditeur een verslag op. Daarin analyseert hij het geschil en stelt hij een gemotiveerde juridische oplossing voor.
Dat verslag wordt door de griffie bezorgd aan de partijen en aan de staatsraden die de zaak zullen behandelen. De partijen moeten nog een verzoek tot voortzetting van de procedure of een laatste memorie indienen, onder meer om te reageren op het verslag van de auditeur.
3. Voorbereiding van de zitting
Het dossier wordt vervolgens toevertrouwd aan een staatsraad-rapporteur. Die onderzoekt het op zijn beurt en kan de partijen vragen stellen of bijkomende documenten bij hen opvragen. Zodra het dossier volledig is, wordt de zaak op een terechtzitting vastgesteld. De zaak wordt behandeld door een kamer die doorgaans uit drie staatsraden bestaat, bijgestaan door een griffier. Slechts in bepaalde gevallen oordeelt één staatsraad over een vernietigingsberoep.
4. De mondelinge fase
De terechtzitting is openbaar. De partijen wordt verzocht hun argumenten mondeling voor de kamer toe te lichten. De staatsraden en de auditeur kunnen vragen stellen om over bepaalde punten meer duidelijkheid te krijgen. Na de pleidooien krijgt de auditeur het woord om zijn definitieve advies over het geschil te geven. Dat advies is niet bindend, maar het heeft vaak invloed op de uiteindelijke beslissing.
5. Beraadslaging en beslissing
Nadat het advies van de auditeur is gegeven, wordt het debat gesloten en wordt de zaak in beraad genomen. De drie staatsraden komen achter gesloten deuren samen om de zaak te bespreken, hun standpunten te vergelijken en een juridische oplossing te kiezen. De beraadslaging is strikt vertrouwelijk: dat is het geheim van de beraadslaging.
6. Uitspraak en kennisgeving
Vóór de uitspraak controleert de griffier het arrest, namelijk of het zowel qua vorm als qua procedure aan de regels beantwoordt. Daarna wordt het arrest uitgesproken en aan de partijen betekend of meegedeeld. Enkele dagen later wordt het arrest bekendgemaakt via de rubriek 'Arresten' op de website van de Raad van State.