Rechtspunt
Arrest n° 238.840
✕- Arrest
- n° 238.840
- Datum
- Procedure
- UDN
- Verzoeker
- NV BOMBARDIER TRANSPORTATION BELGIUM
- Beslissing
- Verwerping
Art. 94, van het KB Plaatsing, dat de aanbestedende overheid verplicht de regelmatigheid na te gaan van de offertes van de inschrijvers die aan de voorwaarden van het toegangsrecht en de kwalitatieve selectiecriteria voldoen, is als dusdanig niet van toepassing bij een onderhandelingsprocedure. Evenwel lijken ook bij een onderhandelingsprocedure in het bestek zelf wel een aantal regelmatigheidsvereisten te mogen worden gesteld, zonder dat deze mogelijkheid beperkt zou zijn tot de gevallen waarin het bestek het art. 94 uitdrukkelijk van toepassing verklaart of de vereisten uitdrukkelijk op straffe van nietigheid voorschrijft. Dat het bestek zelf voorziet in een regelmatigheidsonderzoek lijkt wel niet voldoende om te besluiten dat daardoor ook art. 94 uitdrukkelijk toepasselijk werd gemaakt. Het middel lijkt dan ook niet ontvankelijk in de mate dat het steunt op de schending van dit art. 94. Wel vereist het ook ingeroepen patere legem-beginsel dat het onderzoek van de offertes wordt gevoerd conform het bepaalde in het bestek.
Andere rechtspunten van hetzelfde arrest
- In de mate waarin bij de feiten weergegeven of bij de bespreking van de middelen stukken ter sprake komen die voorlopig vertrouwelijk worden gehouden, wordt enkel de inhoud ervan weergegeven zoals deze blijkt uit andere niet-vertrouwelijke stukken, uit het verzoekschrift, de nota of het verzoekschrift tot tussenkomst en waarbij de betrokken partij dus in die mate zelf de ingeroepen vertrouwelijkheid van de bedoelde stukken heeft gelicht of in de mate dat dit evident niet-vertrouwelijke gegevens betreft.
- Art. 94, van het KB Plaatsing, dat de aanbestedende overheid verplicht de regelmatigheid na te gaan van de offertes van de inschrijvers die aan de voorwaarden van het toegangsrecht en de kwalitatieve selectiecriteria voldoen, is als dusdanig niet van toepassing bij een onderhandelingsprocedure. Evenwel lijken ook bij een onderhandelingsprocedure in het bestek zelf wel een aantal regelmatigheidsvereisten te mogen worden gesteld, zonder dat deze mogelijkheid beperkt zou zijn tot de gevallen waarin het bestek het art. 94 uitdrukkelijk van toepassing verklaart of de vereisten uitdrukkelijk op straffe van nietigheid voorschrijft. Dat het bestek zelf voorziet in een regelmatigheidsonderzoek lijkt wel niet voldoende om te besluiten dat daardoor ook art. 94 uitdrukkelijk toepasselijk werd gemaakt. Het middel lijkt dan ook niet ontvankelijk in de mate dat het steunt op de schending van dit art. 94. Wel vereist het ook ingeroepen patere legem-beginsel dat het onderzoek van de offertes wordt gevoerd conform het bepaalde in het bestek.
- Het staat in het kader van het regelmatigheidsonderzoek in de eerste plaats aan de aanbestedende overheid en niet aan de RvS om te beoordelen of een offerte beantwoordt aan besteksbepalingen, zij het dat de RvS daarbij desgevraagd mag nagaan of die beoordeling steunt op in rechte aanvaardbare motieven die voortvloeien uit een zorgvuldig onderzoek en of daarbij de perken van de redelijkheid niet zijn overschreden.
- Krachtens art. 21, § 1, van het KB Plaatsing onderwerpt de aanbestedende overheid ook in een onderhandelingsprocedure de ingediende offertes aan een prijsonderzoek. Paragraaf 3 van dit artikel, is echter niet van toepassing op de onderhandelingsprocedure, tenzij andersluidende bepaling in de opdrachtdocumenten. In de mate dat het middel steunt op de schending van dit art. 21 is het dan ook enkel ontvankelijk in de mate art. 21, § 1, bedoeld zou zijn. Dit neemt niet weg dat ook bij de onderhandelingsprocedure de aanbestedende overheid een prijsonderzoek lijkt te mogen en moeten voeren op grond van het zorgvuldigheidsbeginsel en het gelijkheidsbeginsel. De verw. partij beschikt daarbij als aanbestedende overheid over een ruime discretionaire bevoegdheid om al dan niet een procedure in te zetten waarbij op zoek wordt gegaan naar de aanwezigheid van abnormale prijzen.
- Overeenkomstig het bestek dienden de inschrijvers de kost voor het preventief onderhoud ("POH") op te geven als onderdeel van de "Total cost of ownership", moet het onderhoud van de trams "eenvoudig, snel en efficiënt kunnen gebeuren, tegen een minimale kostprijs"en dienen de inschrijvers zelf een onderhoudsprogramma voor preventief onderhoud aan te leveren. Uit het administratief dossier blijkt prima facie dat beide inschrijvers de POH hebben opgegeven en een onderhoudsprogramma hebben bijgevoegd. De verw. partij heeft aan beide inschrijvers bijkomende informatie gevraagd aangaande het aangeleverde onderhoudsprogramma. De verw. partij paste de prijzen voor het preventief onderhoud. Vastgesteld wordt dat het aanvullend beoordelingsverslag niet beperkt lijkt tot de passage d) "Berekening kostprijs van het Onderhoudsprogramma", maar ook argumenteert waarom de onderhoudsprogramma's realistisch zijn en steunt op andere elementen. Zo oordeelt de verw. partij in het besluit dat beide inschrijvers voldoende robuuste processen en tools hebben om zelf een betrouwbaar en realistisch programma op te stellen. Bovendien blijkt niet prima facie waarom het voormelde systeem en de ervaring van de gekozen inschrijver niet relevant kunnen zijn, noch dat deze inschrijver geen ervaring kan hebben in tramstellen waarin ook wielstellen met starre assen zijn verwerkt.Voorts verwijst de verw. partij in het besluit van dit aanvullend beoordelingsverslag naar een toetsing van de onderhoudsprogramma's (...)…
- In het kader van een procedure bij UDN is de RvS niet bij machte een detailkritiek met technische inslag exhaustief te onderzoeken en te beoordelen. In elk geval lijkt het niet prima facie aangetoond dat de verw. partij het gegeven van die wisselstukken niet redelijkerwijze kon beschouwen als een element dat ondersteunt dat de gekozen inschrijver haar algehele onderhoudsprogramma zorgvuldig opstelde en dus als een element dat het realistisch karakter ervan kan ondersteunen. Dat de samenstelling van de lijst strategische wisselstukken geen rechtstreekse impact zou hebben op de kostprijs van het preventief onderhoud, sluit dit niet uit.
- Volgens de verz. partij bevat de manier waarop de verw. partij haar preventief onderhoudsprogramma heeft vergeleken met dat van de gekozen inschrijver ook "enige discrepanties". Zo worden verschillende elementen aangehaald of verduidelijkt voor één inschrijver, "zonder dat men is nagegaan of dit ook het geval is bij de andere". Daargelaten of een meer concrete opsomming in dit aanvullend beoordelingsverslag verenigbaar zou zijn geweest met de door de verz. partij zelf gevraagde vertrouwelijke behandeling van haar offerte, blijkt niet prima facie dat dit voor een gespecialiseerde inschrijver zoals de verz. partij niet voldoende was om dit te beoordelen.
- Te dezen lijkt de verw. partij wel degelijk een bijkomend prijsonderzoek te hebben gevoerd en op grond van voldoende eigen elementen geoordeeld te mogen hebben dat het onderhoudsprogramma van beide inschrijvers en de kost ervan realistisch zijn. Evenmin blijkt zij zich aldus enkel te hebben gesteund op de offertes van de inschrijvers. Dat zij daarbij niet de inschrijvers contacteerde of in de woorden van de verz. partij een "prijsverantwoording" vroeg, lijkt dan ook niet relevant nu niet blijkt dat de verw. partij niet zonder een dergelijke verantwoording tot de voormelde conclusie mocht komen. De verz. partij meent ook ten onrechte dat daartoe een verplichting zou volgen uit het schorsingsarrest nr. 236.575. De schending van het gezag van gewijsde van dat arrest wordt trouwens niet ingeroepen.
- Prima facie lijkt uit het gunningsverslag niet te mogen worden afgeleid dat de gekozen inschrijver een voorbehoud maakte bij de verbintenissen opgenomen in de BAFO, hetgeen in strijd zou zijn met het bestek. Er lijkt door de gekozen inschrijver veeleer te zijn verwezen naar het opnemen in de BAFO van elementen die in de uitvoeringsfase nader uitgewerkt moeten worden binnen de grenzen van het bestek en de verbintenissen in de BAFO, zoals ook toegelaten door een aantal bestekbepalingen. In de mate dat de verz. partij blijkbaar aanstoot neemt aan de mogelijkheid de "diverse voorzieningen voor de chauffeur" en de "binnensignalisatie" nader uit te werken, toont zij mede in het licht van die besteksbepalingen, waarover zij voor het indienen van de offertes nooit opmerkingen blijkt te hebben gemaakt, niet voldoende concreet aan dat die mogelijkheid de offerte voorwaardelijk en onvoldoende bindend maakt. Ook de BAFO van de verz. partij lijkt soms te verwijzen naar nadere uitwerking in de projectfase, die zich na de gunning lijkt te situeren.
- De verz. partij betoogt dat in ieder geval de punten voor het gunningscriterium "Design/ontwerp" niet correct zijn toegekend. Beide inschrijvers hebben hiervoor vrijwel dezelfde punten behaald. In de BAFO van de gekozen inschrijver hebben tal van "elementen" echter nog geen vaste plaats gekregen, terwijl bij de verz. partij alle elementen vastlagen. De gekozen inschrijver gunt zich derhalve zelf de vrijheid om naderhand het design definitief te gaan vastleggen. De verz. partij heeft naar eigen zeggen recht op minstens 1 punt meer voor het gunningscriterium. Nog daargelaten de vraag of de betwisting inzake de toegekende punten voldoende duidelijk is opgeworpen in een procedure bij UDN want enkel opgenomen in de uitwerking van het middel zonder enige verwijzing naar deze grief in de weergave van het middel zelf, blijkt in dat licht evenmin prima facie waarom de verw. partij haar beoordelingsvrijheid te buiten zou zijn gegaan door de verz. partij voor het betrokken gunningscriterium niet minstens één punt meer toe te kennen.
- Te dezen wordt niet prima facie aangetoond dat de motivering van de bestreden beslissing, via het gunningsverslag van 12 september 2016 en het aanvullend beoordelingsverslag van 15 februari 2017, niet afdoende de redenen weergeeft waarom de gekozen offerte de voorkeur van de aanbestedende overheid geniet. Zo lijkt het gunningsverslag afdoende duidelijkheid te verschaffen over de bindende rechtskracht van de door de gekozen inschrijver aangegane verbintenissen, door te oordelen dat er weliswaar ruimte wordt gelaten tot nadere uitwerking, maar dit geen afbreuk doet aan de gebondenheid van de gekozen inschrijver door de betrokken in de BAFO opgenomen verbintenissen, nu dit niet los kan gezien worden van het aldaar beoordeelde sub-subgunningscriterium en de besteksbepalingen, die ruimte laten voor enige nadere uitwerking. Minstens blijkt uit het middel dat de verz. partij dit concreet in rechte kon betwisten. Voorts bevat het aanvullend beoordelingsverslag, waarop de bestreden beslissing mede steunt, wel degelijk een beoordeling van het realistisch karakter van de prijzen van de gekozen inschrijver voor het preventief onderhoud, alsook van het opgegeven aantal A- en B-gebreken. Voorts kon verz. partij ook deze elementen betwisten, zodat minstens voldaan lijkt aan de ratio legis van de formelemotiveringsplicht. Dat het gunningsverslag niet over het realistisch karakter van die prijzen zou spreken, is, indien al juist, dan ook niet langer relevant nu de bestreden beslissing ook (...)…
- In zoverre de verz. partij in haar grief bedoelde te betogen dat, aangezien de norm DIN 5510 niveau 3 volgens haar niet meer in werking is sedert 31 maart 2016, de offerte had moeten voldoen aan de geldende - strengere - normen, wordt die grief niet aanvaard. In het gunningsverslag wordt vastgesteld: "De trams voldoen aan de voorschriften van de brandnorm EN 45545-HL2, met uitzondering van de vouwbalg, die voldoet aan de standaard DIN 5510 niveau 3". De verz. partij toont prima facie niet aan dat deze DIN-norm, omdat die niet langer geldig zou zijn, niet meer van toepassing mag blijven door de verwijzing ernaar als technische specificatie in het bestek. Zij wijst geen wettelijke of reglementaire bepaling aan die de naleving van de voormelde normen EN 45545-HL2 of DIN 5510 niveau 3 te dezen in rechte verplicht stelt. Dit vloeit, zo lijkt, enkel voort uit het bestek. De verz. partij toont evenmin concreet aan dat de verw. partij deze specificatie vervolgens heeft gewijzigd of diende te wijzigen nadat die DIN-norm niet meer geldig zou zijn, dus vanaf 1 april 2016 en er niet mocht voor kiezen de DIN-norm als brandveiligheidstoets te behouden. Opgemerkt wordt trouwens dat de verz. partij hierover eerder nooit een opmerking lijkt te hebben gemaakt en in haar BAFO dus toen volgens haar middel de norm DIN 5510 al niet meer toepasselijk was, zélf naar die DIN-norm verwijst. Aldus is in ieder geval niet prima facie aangetoond dat de gekozen inschrijver van het bestek afwijkt doordat (...)…
- Het vertrouwensbeginsel is een beginsel van behoorlijk bestuur dat moet vermijden dat de rechtmatige verwachtingen die de burger uit het bestuursoptreden put, te kort worden gedaan; het houdt in dat de burger moet kunnen vertrouwen op een vaste gedragslijn van de overheid of op toezeggingen of beloften die de overheid in een concreet geval heeft gedaan. Om zich op een schending van het vertrouwensbeginsel te kunnen beroepen dient een verz. partij het bewijs te leveren van een bestuursgedrag dat aanleiding heeft gegeven tot een rechtmatige verwachting. Een aanbestedende overheid dient bij de beoordeling van offertes voor een bepaalde overheidsopdracht de offertes steeds in concreto te beoordelen, en bijgevolg kan op het eerste gezicht niet worden ingezien hoe een aanbestedende overheid aldus een rechtmatige verwachting zou kunnen wekken bij een inschrijver die bij een andere overheidsopdracht een opdracht gegund kreeg, om bij een gelijkaardige opdracht opnieuw op dezelfde wijze te worden beoordeeld binnen het raam van het prijsonderzoek. In die zin lijkt dan ook niet nuttig te kunnen worden verwezen naar het rechtszekerheids- of het vertrouwensbeginsel om eenzelfde gunstige beoordeling te vragen als bij een andere opdracht, waarbij immers niet noodzakelijk door de betrokken inschrijver dezelfde offerte is ingediend.
- Een onderhoudsprogramma hangt samen met de kenmerken en specificaties van de aangeboden tramvoertuigen, die wel aan de minimale eisen van het bestek dienden te voldoen. Het feit dat de onderhoudsprogramma's van de verz. partij en de gekozen inschrijver niet identiek zijn, toont prima facie op zichzelf genomen dan ook niet aan dat het gelijkheidsbeginsel werd geschonden door de prijzen ervan te vergelijken.
- De verz. partij voert aan dat de verw. partij enkel steunt op gegevens voorgebracht door de gekozen inschrijver terwijl gebruikelijk een berekening wordt gevraagd. Er moet echter worden vastgesteld dat dergelijke berekening in het bestek niet werd vereist. Ook al zou dit gebruikelijk zijn, lijkt zulks niet noodzakelijk in te houden dat een aanbestedende overheid ook niet op een andere manier op voldoende zorgvuldige wijze kan beoordelen of het opgegeven aantal gebreken realistisch is.
- Het bestek bepaalt dat er bij voorkeur relevante referenties dienen te worden opgegeven die de onderbouwing en opgegeven elementen ondersteunen en kunnen leiden tot een betere beoordeling van het sub-subcriterium. Prima facie lijkt dit niet in te houden dat zonder dergelijke referenties geen goede beoordeling voor dit subcriterium mogelijk was. Bovendien werd door de gekozen inschrijver wel degelijk een vergelijkbare referentie opgegeven. Bijgevolg wordt in deze grief dan ook niet prima facie aangetoond dat onzorgvuldig werd gehandeld of in strijd met het patere legem-beginsel of het gelijkheidsbeginsel door de puntentoekenning voor dit sub-subcriterium. In de mate dat de verz. partij hieruit ook een "kennelijke beoordelingsfout" afleidt, lijkt die grief verband te houden met de materiëlemotiveringsplicht en is het middel evenmin ernstig.
- Nog daargelaten de vraag of de betwisting inzake de toegekende punten voldoende duidelijk is opgeworpen in een procedure bij UDN want enkel opgenomen in de uitwerking van het middel zonder enige verwijzing naar deze grief in de weergave van het middel zelf, is evenmin prima facie aangetoond dat in strijd met het gelijkheidsbeginsel CAF voor haar onrealistische offerte meer punten zou hebben gekregen dan de verz. partij.